Nawet co druga-trzecia złotówka z wprowadzonego przez NATO nowego komponentu 1,5 proc. PKB na odporność może zostać przeznaczona na nieruchomości i infrastrukturę – ocenia na podstawie raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego i Polskiej Izby Dual-Use firma doradcza JLL, partner raportu. W przypadku Polski przekłada się to na nakłady rzędu 18-27 mld zł rocznie.
Komponent 1,5 proc. PKB to część nowego celu wydatkowego NATO, ustalonego na szczycie w Hadze w czerwcu 2025 r. Sojusz zdecydował, że do 2035 r. państwa członkowskie mają przeznaczać na bezpieczeństwo 5 proc. PKB: 3,5 proc. na klasyczne zdolności wojskowe oraz 1,5 proc. na odporność cywilną, w tym ochronę infrastruktury krytycznej, cyberbezpieczeństwo, gotowość na kryzysy, innowacje i bazę przemysłową. Dla Polski cały komponent 1,5 proc. PKB oznacza strumień rzędu
50-60 mld zł rocznie.
Zgodnie z zaproponowaną w raporcie kierunkową matrycą wydatków, około 30-45 proc. tej kwoty dotyczy kategorii, które według ekspertów JLL mogą trafić na inwestycje w nieruchomości oraz infrastrukturę: schrony i budowle ochronne (20 proc.), obiekty gotowości cywilnej i reagowania kryzysowego (15 proc.) oraz przemysł odpornościowy i łańcuchy dostaw (10 proc.).
– Wyzwaniem nie jest dziś zabezpieczenie finansowania, lecz jego trafna alokacja – od zidentyfikowania luk po koordynację wydatków. Środki są i pytanie brzmi, czy trafią tam, gdzie realnie budują zdolności. W perspektywie dekady te nakłady mogą strukturalnie wzmocnić Polskę, zarówno pod względem bezpieczeństwa, jak i gospodarczo. Nastąpi to jednak tylko wtedy, gdy podejdziemy do tych nakładów jak do inwestycji, a nie narzuconego z zewnątrz kosztu. Dziś jesteśmy w rozstrzygającym momencie decyzji, którą z tych dróg wybierzemy. Jako JLL wsparliśmy przygotowanie raportu, bo chcemy pomagać rynkowi w przekładaniu tego planu na dalsze działania – mówi Mateusz Bonca, prezes zarządu JLL w Polsce.
Zasada dodatkowości: publiczny pieniądz jako dźwignia
Autorzy raportu zaproponowali oparcie finansowania kategorii 1,5 proc. na zasadzie tzw. dodatkowości. Zgodnie z przedstawionymi założeniami, publiczny pieniądz powinien tworzyć zdolność, której rynek sam by nie wytworzył, a nie zastępować i nakłady, które i tak zostałyby poniesione przez podmioty prywatne. W praktyce chodzi o mechanizm, w którym kapitał prywatny współfinansuje odporność, a środki publiczne działają jak dźwignia.
Jak wskazano w raporcie, koszt ponoszony już dziś w mieszkalnictwie, biurach i budynkach użyteczności publicznej mógłby przełożyć się na wyższą ochronę w obiektach, w których ludzie mieliby szukać schronienia w sytuacjach kryzysowych. Podobny potencjał tkwi w logistyce i przemyśle, które dysponują nadmiarowością konstrukcyjną – wysokimi stropami, nośnymi posadzkami, otwartymi halami. Barierą pozostaje brak mechanizmu zachęt dla rynku komercyjnego. Inwestorzy wybierają najniższy dopuszczalny i akceptowany przez rynek standard, ponieważ wyższa klasa ochrony oznacza większy koszt, który bez uzasadnienia biznesowego nie zostałby poniesiony.
– Pełną wartość inwestycji dual-use uchwycimy tylko pod warunkiem przejrzystej, ustrukturyzowanej współpracy państwa z rynkiem komercyjnym – komentuje Mateusz Bonca.
W tym modelu, budynki byłyby wznoszone i utrzymywane przez prywatne podmioty, do ich komercyjnego wykorzystania. Dzięki temu, że byłyby stale użytkowane i serwisowane, dawałyby rękojmię, że w razie zagrożenia będą gotowe, by zapewnić bezpieczeństwo. Właściciel obiektu dodałby do niego komponent obronno-ochronny – specjalne zabezpieczenia i funkcje, które dziś są dla niego dodatkowym, nieopłacalnym wydatkiem. Państwo zrekompensowałoby mu te koszty, np. poprzez dotacje, ulgi podatkowe lub udostępnienie gruntu.
Co warte podkreślenia – ten system nie oznacza, że firmy przejmą obowiązki państwa ani jego ryzyko. Chodzi o to, by niewielka kwota publicznych pieniędzy pomogła uruchomić znacznie większe prywatne inwestycje.
– To profesjonalizacja, nie prywatyzacja. Majątek publiczny i kontrola państwa nad bezpieczeństwem zostają nienaruszone – zmienia się tylko to, jak efektywnie z nich korzystamy – dodaje prezes JLL.
Płatność za gotowość, nie tylko za użycie
W raporcie podkreślono, że sprawdzonej analogii dostarcza energetyka: państwo płaci nie tylko za zużytą energię, ale i za moc utrzymywaną w rezerwie. „Tę samą logikę można z powodzeniem przenieść na odporność: państwo nabywa rezerwę bezpieczeństwa podobnie jak rezerwę mocy. Mechanizm taki najlepiej działa, gdy jest przewidywalny i znany inwestorowi przed decyzją oraz stopniowany jest według klasy ochrony – im wyższa i trwalsza odporność, tym silniejsza zachęta” – podano. Tak skonstruowany benefit dla inwestora wzmacnia ochronę w obiektach, gdzie ludzie się schronią w pierwszej kolejności i jednocześnie tam, gdzie jej koszt najtrudniej udźwignąć. Taka „płatność za gotowość” zrekompensuje inwestorowi nakład, który komercyjnie sam by się nie zwrócił.
Rynek jako partner w zarządzaniu aktywami wojskowymi
Na dojrzałych rynkach państwo od lat korzysta ze wsparcia sektora prywatnego w zarządzaniu aktywami wojskowymi. Jak wskazano w raporcie, brytyjskie Ministerstwo Obrony odkupiło w 2025 r. około 36 tys. mieszkań służbowych za blisko 6 mld GBP, przez siedem lat korzystając z doradztwa rynkowego – od wycen po usługi corporate finance. W USA prywatni doradcy zarządzają około 60 mln m kw nieruchomości rządowych i wojskowych, a w Belgii outsourcing obsługi baz wojskowych (kontrakt rzędu 30 mln euro) pozwolił skierować do służby liniowej żołnierzy, którzy wcześniej musieli pełnić funkcje kwatermistrzowskie i logistyczne. Jak podano, „portfele obronne o wartości około 14 mld USD bywają wyceniane i zarządzane przez doradców rynkowych przy zachowaniu pełnej kontroli publicznej”, w ten sposób tworząc „obieg, w którym majątek państwa współfinansuje jego własną odporność”.
Raport „Budowa odporności Polski w ramach nowych celów wydatkowych NATO” jest dostępny do pobrania bezpłatnie na stronie internetowej PIDU: https://files.clickweb.home.pl/c4/c7/c4c7324b-04b6-41b0-bb15-0cfdb98a124a.pdf
